Portföy Saklama Kuruluşlarına İlişkin Tanıtım Rehberi

Hukuki Çerçeve

Bilindiği üzere, 30.12.2012 tarih ve 28513 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPKn) 56. maddesi uyarınca, kolektif yatırım kuruluşlarının portföylerindeki varlıkların bu kuruluşlar adına açılmış ayrı bir saklama hesabında saklanmak üzere portföy saklama hizmetini yürüten bir kuruluşa teslim edilmesi gerekmektedir.

SPKn'nun 56. maddesi kapsamında portföy saklama hizmeti esas olarak;

a) Yatırım fonları hesabına katılma paylarının ihraç ve itfa edilmesi işlemlerinin mevzuat ve fon iç tüzüğü hükümlerine uygunluğunun,

b) Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının paylarının ihraç ve itfa edilmesi işlemlerinin mevzuat ve esas sözleşme hükümlerine uygunluğunun,

c) Yatırım fonu veya değişken sermayeli yatırım ortaklığı birim katılma payı veya birim pay değerinin mevzuat ile fon iç tüzüğü veya esas sözleşme hükümleri çerçevesinde belirlenen değerleme esaslarına göre hesaplanmasının,

ç) Mevzuat ile fon iç tüzüğü veya esas sözleşme hükümlerine aykırı olmamak şartıyla, portföy yönetim şirketi, değişken sermayeli yatırım ortaklığı ve yatırım ortaklığı talimatlarının yerine getirilmesinin,

d) Kolektif yatırım kuruluşlarının varlıklarıyla ilgili işlemlerinden doğan edimlerine ilişkin bedelin uygun sürede aktarılmasının,

e) Kolektif yatırım kuruluşlarının gelirlerinin mevzuat ile fon iç tüzüğü veya esas sözleşme hükümlerine uygun olarak kullanılmasının,

f) Kolektif yatırım kuruluşlarının varlık alım satımlarının, portföy yapılarının, işlemlerinin mevzuat, fon iç tüzüğü veya esas sözleşme hükümlerine uygunluğunun

sağlanmasını içermekte olup, portföy saklama hizmetini yürüten kuruluş, yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle yatırım fonlarında portföy yönetim şirketine ve katılma payı sahiplerine, yatırım ortaklıklarında ise ortaklığa verdiği zararlardan sorumlu olacaktır.

Portföy saklama hizmetini yürütecek kuruluşların nitelikleri ile bu faaliyetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar 02.07.2013 tarih ve 28695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği” (Tebliğ) ile belirlenmiş olup, söz konusu Tebliğ 01.01.2014 tarihinde yürürlüğe girmektedir.

1) Portföy Saklama Hizmeti Nedir?

Portföy saklama hizmeti, kolektif yatırım kuruluşlarına ait finansal varlıkların saklanması ve/veya kayıtların tutulması, diğer varlıkların aidiyetinin doğrulanması ve takibi, kayıtlarının tutulması, varlık ve nakit hareketlerine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesinin kontrolü ile Tebliğde belirtilen diğer görevlerin yerine getirilmesidir.

2) Hangi Kuruluşlar Portföy Saklama Hizmeti Verebilir?

İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) ve portföy saklama hizmeti verme konusunda Kurulca yetkilendirilen banka ve aracı kurumlar saklama hizmeti verebilir.

3) Hangi Varlıklar Portföy Saklayıcısı Nezdinde Saklanmak Zorundadır?

Kolektif yatırım kuruluşu portföylerinde yer alan ve saklamaya konu olabilecek varlıkların Tebliğde belirtilen esaslar çerçevesinde portföy saklayıcıları nezdinde saklanması zorunludur.

4)Portföy Saklayıcısının Görevleri Nelerdir?

Portföy saklayıcısı;

a) Kolektif yatırım kuruluşlarına ait varlıkların ayrı ayrı, kolektif yatırım kuruluşuna aidiyeti açıkça belli olacak, kayıp ve hasara uğramayacak şekilde saklanmasını sağlar.

b) Belge ve kayıt düzeninde varlıkları, hakları ve bunların hareketlerini kolektif yatırım kuruluşu bazında düzenli olarak takip eder.

c) Kolektif yatırım kuruluşlarına ait varlıkları uhdesinde ve diğer kurumlardaki kendi hesaplarında tutamaz ve kendi aktifleriyle ilişkilendiremez.

ç) Saklama hizmetinin fonksiyonel ve hiyerarşik olarak diğer hizmetlerden ayrıştırılması, potansiyel çıkar çatışmalarının düzgün bir şekilde belirlenmesi, önlenmesi, önlenemiyorsa yönetilmesi, gözetimi ve bu durumun kolektif yatırım kuruluşu yatırımcılarına açıklanması kaydıyla ilgili kolektif yatırım kuruluşuna portföy değerleme, operasyon ve muhasebe hizmetleri, katılma payı pazarlama ve dağıtım hizmeti ve Kurulca uygun görülecek diğer hizmetleri verebilir.

d) Her gün itibari ile saklamaya konu varlıkların mutabakatını, bu varlıklara merkezi saklama hizmeti veren kurumlar ve portföy yönetim şirketi veya yatırım ortaklığı ile yapmalıdır.

e) Portföy saklama hizmetini yürütürken karşılaşabileceği çıkar çatışmalarının tanımlanmasını, önlenmesini, yönetimini, gözetimini ve açıklanmasını sağlayacak gerekli politikaları oluşturmak ve bunları uygulamakla yükümlüdür.

5) Portföy Saklayıcısının Organizasyon Yapısı Nasıl Olmalıdır? Saklama Hizmet Birimi Çalışanlarının Nitelikleri Nelerdir ?

Saklama hizmet birimi, portföy saklayıcısının diğer tüm birimlerinden ayrılmalıdır. Saklayıcı nezdinde kolektif yatırım kuruluşu bilgilerinin güvenliği sağlanmalıdır.

Saklama hizmet biriminde işlem hacmine ve saklanılan portföy büyüklüğüne bağlı olarak yeterli sayıda ihtisas personeli istihdam edilmelidir. Saklama hizmet birimi yöneticisinin sermaye piyasası ve/veya bankacılık alanında en az beş yıl tecrübeye ve Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri uyarınca Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisans Belgesi ile Türev Araç Lisans Belgesine sahip olması, saklama hizmet biriminde çalışacak ihtisas personelinin görev tanımına bağlı olarak Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri uyarınca Takas ve Operasyon Sorumlusu Lisans Belgesi ve/veya Türev Araçlar Muhasebe ve Operasyon Sorumlusu Lisans Belgesi’ne sahip olması gereklidir.

Ayrıca, portföy saklayıcılarının Tebliğ’de yer alan esaslar çerçevesinde iç kontrol ve risk yönetim sistemlerini oluşturmaları gerekmektedir.

6) Portföy Saklama Hizmetini Yürüten Kuruluş ile Portföy Yönetim Şirketi Aynı Tüzel Kişi Olabilir mi?

Portföy saklama hizmetini yürüten kuruluş ile portföy yönetim şirketinin aynı tüzel kişi olamayacağı, portföy saklama hizmetini yürüten kuruluş ve portföy yönetim şirketinin görevlerini yerine getirirken birbirlerinden bağımsız ve sadece katılma payı sahiplerinin menfaatleri doğrultusunda hareket etmekle yükümlü oldukları SPKn.’nun 56. maddesi ile hükme bağlanmıştır. Bu doğrultuda, portföy saklama hizmetini yürüten kuruluş ve fon portföyüne varlık alım satımına aracılık hizmeti veren yatırım kuruluşunun yöneticileri ile bu kuruluşları temsil ve ilzama yetkili kişiler, portföy yönetim şirketinde ortak, yönetici ya da temsilci olamayacakları gibi, portföy yönetim şirketinin ortakları, yöneticileri ile bu şirketleri temsil ve ilzama yetkili kişiler de saklama hizmetini yürüten kuruluşta yönetici ya da temsilci olamayacaklardır.

Ayrıca, portföy saklayıcısı olarak hizmet verecek aracı kurumlar tarafından bu hizmetin verildiği kolektif yatırım kuruluşuna pay senedi alım satımına aracılık hizmeti de sunulamayacaktır.

7) Takasbank’ın Saklama Hizmeti Verdiği Varlıklar Nasıl Saklanacaktır?

Takasbank dışındaki portföy saklayıcılarının, kolektif yatırım kuruluşu portföylerinde yer alan ve Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği para ve sermaye piyasası araçları, kıymetli madenler ile diğer varlıkları Takasbank nezdinde ilgili kolektif yatırım kuruluşu adına açılan hesaplarda izlemesi gerekmektedir. Bunların dışında kalan varlıklar ve bunların değerleri konusunda gerekli bilgiler de Takasbank’a aktarılır veya söz konusu bilgilere Takasbank’ın erişimine imkân sağlanır. Bu durumda dahi portföy saklayıcılarının yükümlülük ve sorumlulukları devam eder.

8) Portföy Yönetim Şirketlerinin Bireysel Müşterilerinin Portföylerinde Yer Alan Varlıkların Saklanması Tebliğ Hükümlerine Tabi Midir?

Portföy yönetim şirketlerinin bireysel müşterilerinin portföylerinde yer alan saklamaya konu varlıklar yalnızca Kurulca portföy saklama hizmeti vermek hususunda yetkilendirilmiş kurumlar nezdinde saklanabilecek olup, bu kuruluşlarca PYŞ’lerin bireysel müşteri varlıklarının saklanmasında Kurulun “Yatırım Hizmetleri Ve Faaliyetleri İle Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ”inde yer alan usul ve esaslar uygulanacaktır.