MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI NEDİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının diğer ortaklıklardan farkı, faaliyet alanlarının sadece sermaye piyasası araçları ile altın ve diğer kıymetli madenlerden oluşan bir portföyün işletilmesi şeklinde sınırlandırılmış bulunmasıdır.

Menkul kıymet yatırım ortaklığı portföyünün uzman bir kadro tarafından yönetilmesi nedeniyle, bir yandan tasarruf sahibinin riski azaltılırken diğer yandan da tasarrufların menkul kıymetlere yatırılması suretiyle kaynakların etkin kullanımı sağlanabilmektedir. Bu özellikleri nedeniyle, yabancı ülkelerde olduğu kadar, ülkemizde de menkul kıymet yatırım ortaklıklarının kurulması ve gelişmesi vergi teşvikleri yoluyla desteklenmiştir.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARININ YÖNETİM İLKELERİ NELERDİR?

Yatırım ortaklıklarına hakim olan temel ilkeler şunlardır:

Riskin Dağıtılması İlkesi

Bu ilke sayesinde menkul kıymet yatırım ortaklıklarının, bireylerin kendi imkanları ile sağlayamayacakları ölçüde riski dağıtmaları mümkündür. 100 TL'niz olduğunu düşünelim. Siz bu para ile (Borsa'da ortaklık paylarının belirli miktarların -lot- altında işlem görememesi nedeniyle) ancak bir kaç paya yatırım yapabilirsiniz ve bu durum sizin riskinizi artırır. Örneğin, ortaklık payını satın aldığınız iki şirketin mali durumunun bozulması ve pay fiyatlarının düşmesi ihtimali, 25 ayrı şirkete ait pay fiyatlarının birden düşmesi ihtimalinden çok daha yüksektir. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları ise binlerce kişiden para toplayarak, milyonlarca liralık portföyler oluşturabilir. Bu sayede çok daha fazla sayıda paya ve daha başka yatırım araçlarına, örneğin, tahvil ve bonolara yatırım yapmak suretiyle portföylerini çeşitlendirerek, pay fiyatlarındaki herhangi bir düşüş anında bundan en az derecede etkilenme şansına sahip olurlar.

Profesyonel Yönetim

Nitelikleri itibariyle işlem yapabilmek için belirli bir bilgi birikimini zorunlu kılan teknik piyasalar olan menkul kıymet piyasalarındaki gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekir. Doğal olarak bireylerin böylesine bir takibi düzenli olarak yapmaları ve bu piyasalarda oluşan gelişmelerin menkul kıymet fiyatlarına etkilerini tahmin ederek ona göre zamanında tavır alabilmeleri zordur. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları ise çok fazla sayıda kişiden para toplamak suretiyle yüksek miktarlarda portföyler oluşturduklarından, gerekli donanıma ve menkul kıymet piyasalarıyla ilgili yetişmiş elemanlara sahip olabilirler. Bu sayede piyasalarda gözlemlenen hareketlerin ne anlama geldiğini sürekli bir şekilde takip ederek gerekli işlemleri (alım/satım gibi) gerçekleştirirler.

Menkul Kıymet Portföyü İşletmek

Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, bazı kısıtlamalar dahilinde altın ve diğer kıymetli madenlere de yatırım yapabilmekle beraber, temel amaçları menkul kıymet alıp satmak ve alım satımlar arasında oluşan olumlu fark ile bu menkul kıymetlerin kar payları ve faizlerinden gelir sağlamak olan kuruluşlardır.

Ortaklıktan Doğan Haklar

Bir menkul kıymet yatırım ortaklığının paylarına yatırım yapan tasarruf sahibi, birtakım mali ve mali olmayan haklara sahip olmaktadır. Bu hakların başlıcaları, kar payı hakkı, rüçhan hakkı ve genel kurul toplantılarında oy kullanma hakkıdır. Tasarruf sahipleri menkul kıymet yatırım ortaklığı portföyü ile ilgili işlemleri yapma yetkisini yönetim kuruluna verirler. Bu yetki devri her yıl yapılan ortaklar genel kurul toplantısı ile olur. Seçilen yönetim kurulu ortaklık portföyünü, tasarruf sahiplerinin (ortakların) haklarını koruyarak yönetmek/yönettirmek zorundadır.

Mal Varlığının Korunması

Ortaklık portföyünde yer alan menkul kıymetler, kurucu ortaklar ile portföy yöneticilerinden ayrı bir yerde muhafaza edilmek zorundadır. Ortaklıkların portföylerindeki varlıklar, portföy saklayıcısı nezdinde yapılacak bir sözleşme çerçevesinde saklanır.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARI NE GİBİ AVANTAJLAR SAĞLAMAKTADIR?

  • Yatırımcının menkul kıymet yatırım ortaklığına koyduğu sermayesi yani tasarrufu profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
  • Menkul kıymet yatırım ortaklığı portföyüne alınabilecek menkul kıymetlerin sabit getirili, dövize endeksli ve ortaklıkların payları gibi araçlarla çeşitlenmesi nedeniyle riskin en aza indirilmesi mümkün olabilecektir.
  • Menkul kıymetlerin değerlemesi ve kontrolü ile kupon, faiz ve temettü tahsili ortaklık yönetimince yapılacağından, yatırımcılar vade takibi, tahsil etme gibi zaman ve kaynak kullanımını gerektiren işlemlerden kurtulmaktadır.
  • Küçük tasarruflarla ulaşılamayacak, kazanç potansiyeli yüksek menkul kıymetlere yatırım yapılmasına olanak sağlamaktadır.
  • Yatırımcılar, satın aldıkları menkul kıymet yatırım ortaklığı paylarının tamamını veya istedikleri kadarını Borsa'da satarak paraya çevirebilecektir.
  • Portföye yapılan büyük tutarlı alım satımlar zaman ve para tasarrufu sağlamaktadır.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARININ YASAL DÜZENLEMELERİ NELERDİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile hukuk sistemimize girmiş olup, nihai durumda 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunmaktadırlar. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları ile ilgili ayrıntılı düzenlemeler Sermaye Piyasası Kurulu’nun Tebliğlerinde yapılmıştır. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları bir anonim şirket şeklinde kuruldukları için, Sermaye Piyasası Mevzuatı'nda düzenlenmemiş tüm konularda, Türk Ticaret Kanunu'nun anonim şirketlere ilişkin düzenlemelerine uymakla yükümlüdürler.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARININ KURULUŞ ŞARTLARI NELERDİR?

  • Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının;
  • Kayıtlı sermaye esasına göre ve anonim şirket olarak kurulmaları,
  • Başlangıç sermayelerinin Kurul'ca belirlenen miktardan az olmaması,
  • Payların tamamının nakit karşılığı çıkarılmış ve tamamen ödenmiş olması,
  • Ticaret unvanlarında "Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı" ibaresi bulunması,
  • Kurucularından en az birisinin lider sermayedar olması,
  • Esas sözleşmelerinin Sermaye Piyasası Kanunu hükümlerine uygun olması,
  • Kurucularının, dolaylı ortaklarının, yönetim kurulu üyelerinin ve genel müdürünün Tebliğ’de öngörülen şartları haiz olması,
  • Kurucularının, ortaklığın çıkarılmış sermayesinin asgari % 49’u oranındaki paylarının, bu Tebliğde belirtilen süre ve esaslar dahilinde halka arz edileceğini Kurula taahhüt etmiş olması

gerekmektedir.

KİMLER MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI KURABİLİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının kimler tarafından kurulabileceği konusunda özel bir düzenleme yapılmamıştır. Bu nedenle herhangi bir anonim şirkette kurucu olabilecek gerçek ve tüzel kişiler menkul kıymet yatırım ortaklığı kurup işletebileceklerdir. Ancak sermaye piyasası düzenlemelerinde kurucular için bazı koşullar aranmaktadır. Bunlar; kurucuların muaccel vergi borcunun bulunmaması, müflis olmaması, rüşvet, sahtecilik, kaçakçılık gibi yüz kızartıcı suçlardan dolayı hüküm giymiş olmamaları ve ayrıca sermaye piyasası mevzuatına aykırı işlemlerde bulunmamış olmaları gibi sicile yönelik şartlar ile yeterli mali güç, tecrübe ve itibara sahip olma koşullarıdır.

Yukarıda sayılan nitelikleri taşıyan gerçek ve tüzel kişiler Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin alarak menkul kıymet yatırım ortaklığı kurabilirler.

LİDER SERMAYEDAR KİMDİR?

Lider sermayedar ortaklıkta tek başına veya bir araya gelmek suretiyle sermayenin asgari %25’i oranında pay sahibi olan ortak ya da ortaklardır. Lider Sermayedarın, diğer kurucu ortaklarda aranan şartlara ilave olarak bir takım şartları sağlaması gerekmektedir. Örneğin, ortaklıkta lider sermayedar olacak gerçek ve tüzel kişilerin menkul kıymet yatırım ortaklığı kurucusu ve ortağı olmanın gerektirdiği mali güç ve yeterli tecrübeye sahip olmaları zorunludur.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARI NELERE YATIRIM YAPABİLİR?

  • Türkiye'de kurulan ortaklıkların payları, özel ve kamu borçlanma araçlarına,
  • Düzenlemelere göre alım satımı yapılabilen yabancı özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri ve paylarına,
  • Portföydeki varlıkları riskten korumak ve yatırım amacıyla türev araçlara,
  • Altın ve diğer kıymetli madenlere ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarına, (ortaklık portföyününen fazla %20’sine kadar)
  • Girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarının paylarına,
  • Tebliğ’de belirlenen sınırlamalar çerçevesinde menkul kıymet yatırım fonu katılma paylarına

yatırım yapabilir.

Menkul kıymet yatırım ortaklığının portföyü esas sözleşmesinde hüküm bulunmak ve Tebliğ ile belirlenen sınırlara uyulmak koşulu ile yukarıda sayılan her bir varlık türü esas alınarak oluşturulabileceği gibi, varlık türleri itibariyle karma da olabilir. Bir başka ifade ile, bir menkul kıymet yatırım ortaklığının portföyü sadece devlet tahvilinden veya sadece ortaklık paylarından oluşabileceği gibi bunların değişik oranlardaki bileşiminden de oluşabilmektedir.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARININ YAPAMAYACAKLARI İŞLER NELERDİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının aşağıdaki iş ve işlemlerde bulunmaları yasaklanmıştır:

  • Ödünç para verme işleriyle uğraşamazlar, bir başka ifade ile herhangi birine kredi verme veya ödünç alma işleminde bulunamazlar,
  • Bankalar gibi mevduat veya katılım fonu toplayamazlar ve mevduat veya katılım fonu toplama sonucunu verebilecek işlemler yapamazlar,
  • Ticari, sınai ve zirai faaliyetlerde bulunamazlar,
  • Gereken miktardan fazla nakit tutamazlar,
  • Aracılık faaliyetinde bulunamazlar,
  • Açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemi yapamazlar,
  • Üçüncü kişiler adına menkul kıymet alım satımına aracılık edemezler,
  • Portföylerine hiçbir şekilde rayiç değerinin üzerinde varlık satın alamaz ve portföyden bu değerin altında varlık satamaz,
  • Faaliyetlerinin gerektirdiği miktar ve değerden fazla taşınır ve taşınmaz mal edinemezler,
  • İlgili düzenlemeler ile izin verilen durumlar haricinde portföylerindeki varlıkları rehin veremez ve teminat olarak gösteremezler.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞINA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER NEREDEN ELDE EDİLEBİLİR?

Bir menkul kıymet yatırım ortaklığına ait temel bilgilere, ortaklığın internet sitesindeki SPK sürekli bilgilendirme formundan ve bir elektronik bilgi toplama ve yayın sistemi olan kamuyu aydınlatma platformundan (www.kap.gov.tr) ulaşılabilir. Ortaklık hakkında bilgi sahibi olabilmek için, ortaklık esas sözleşmesi, faaliyet raporları, finansal raporlar, halka arz izahnamesi, sirküler, finansal tablolar ve haftalık portföy tabloları yatırımcılar tarafından incelenebilir. Ayrıca, menkul kıymet yatırım ortaklıklarının kamuya duyurduğu “özel durum açıklamaları” kamuyu aydınlatma platformundan takip edilerek, ortaklıklarla ilgili güncel gelişmeler takip edilebilir.

Aşağıda menkul kıymet yatırım ortaklıklarının paylarının halka arzı sırasında ve sonrasında yatırımcıların ihtiyaç duydukları bilgileri içeren temel belgeler açıklanmaktadır:

Esas Sözleşme
Menkul kıymet yatırım ortaklığının kuruluşuna ilişkin olarak Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenen ve şirketin ticaret unvanı, amacı ve faaliyet konusu, süresi, yetkili organları gibi konuları içeren bir belgedir. Şirket, esas sözleşmenin tescili ile tüzel kişilik kazanır.

İzahname
İzahname, şirkete ortak olmak isteyen yatırımcılara belirli konularda bilgi vermeyi amaçlayan bir kamuyu aydınlatma dokümanıdır. İzahname temel olarak, şirketin kuruluş tarihi, amacı, faaliyet konusu gibi ortaklığı tanıtıcı bilgiler, risk faktörleri, halka arz ilişkin bilgiler, ortaklığa ilişkin finansal bilgiler, mevcut sermaye ve sermaye piyasası araçları, yönetim ve organizasyon yapısı, varsa ortaklığın dahil olduğu grup ve ilişkili taraflar ile vergilendirme esaslarına ilişkin bilgiler içerir. Yatırım kararı, şirket ve halka arz edilen paylar hakkında detaylı bilgiler içeren izahnamenin incelenmesinden sonra verilmelidir.

Tasarruf Sahiplerine Satış Duyurusu
Menkul kıymet yatırım ortaklığı paylarını satın almak suretiyle şirkete ortak olacak yatırımcıların halka arza çağrılması amacıyla hazırlanan ve halka arza ilişkin temel bilgiler içeren bir duyurudur. Tasarruf sahiplerine satış duyurusu, kamuyu aydınlatma platformu (www.kap.gov.tr), şirketin internet sitesi ve varsa yetkili kuruluşun internet sitesinde yayımlanır.

Haftalık Portföy Tabloları
Yatırım ortaklıkları, haftalık dönemler itibariyle portföylerindeki varlıklara ilişkin olarak, Kurul standartlarına uygun şekilde haftalık portföy tabloları düzenlemek ve söz konusu tabloları takip eden hafta başında kamuyu aydınlatma platformuna (www.kap.gov.tr) göndermek zorundadırlar. Yatırımcılar, bu tablolar aracılığıyla, yatırım yaptıkları menkul kıymet yatırım ortaklıklarının portföy yapısı ve portföydeki varlıkların değeri hakkında bilgi edinebilirler.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARINA AİT FİNANSAL BİLGİLER NASIL ELDE EDİLEBİLİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının finansal tablolarının hazırlanmasında ve kamuya açıklanmasında Sermaye Piyasası Kurulu’nun finansal raporlama ile ilgili düzenlemelerine uyulması gerekmektedir.

Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, ara dönem finansal raporlarını üç aylık dönemler itibariyle hazırlamak, ara dönem ve yıllık finansal raporlarını, varsa bunlara ilişkin bağımsız denetim/sınırlı inceleme raporları ile birlikte, elektronik imzalı olarak kamuyu aydınlatma platformuna (www.kap.gov.tr) göndermekle yükümlüdürler.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARI BAĞIMSIZ DENETİM KAPSAMINDA MIDIR?

Ortaklık paylarının halka arz edildiği hesap dönemi itibariyle menkul kıymet yatırım ortaklıkları, sürekli bağımsız denetime tabidir. Bunun sonucu olarak şirketin finansal tabloları Kurul tarafından listeye alınmış bir bağımsız denetim kuruluşu tarafından 6. ve 12. ay sonları itibariyle denetlenir.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARINA NASIL YATIRIM YAPILIR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının anonim şirket statüsünde kurulması zorunlu olduğundan, bu ortaklıkların kuruluşunda TTK'nın anonim şirketlerin kuruluşuna ilişkin hükümleri uygulanır. Tüm anonim şirketler gibi menkul kıymet yatırım ortaklıkları da kurucuların koymuş olduğu sermayeyi temsil etmek üzere pay ihraç ederler.

Bir menkul kıymet yatırım ortaklığına ilk halka arzda (birincil piyasada) veya payları borsada işlem görmeye başladıktan sonra (ikincil piyasada) yatırım yapmak mümkündür. Birincil piyasada menkul kıymet yatırım ortaklığı paylarını almak için tasarruf sahiplerine satış duyurularını izlemek ve satış yerlerine başvurmak gerekmektedir.

Menkul kıymet yatırım ortaklığının kuruluşunu takiben yapılacak ilk halka arzlarda, halka arz edilecek payların nominal değerleri toplamının, menkul kıymet yatırım ortaklığının çıkarılmış sermayesine oranı asgari %49 olmalıdır. Başka bir ifadeyle bir menkul kıymet yatırım ortaklığı sermayesinin en az %49’u halka arz edilmek zorundadır.

Halka arz edilen ortaklıkların payları satış süresinin bitiminden sonra kısa bir süre içerisinde Borsa'da işlem görmeye başlamakta ve likidite imkanı doğmaktadır. Böylece bir menkul kıymet yatırım ortaklığının paylarına yatırım yapmak isteyen tasarruf sahipleri, Borsa'da işlem yapmaya yetkili bir aracı kuruluşa talimat vererek bir ortaklığın paylarını alabilirler ya da ellerindeki payları yine aracı kuruluşlar aracılığı ile Borsa'da satabilirler.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI PAYLARI NASIL ALINIP SATILABİLİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklığı payları Borsa’nın “Hisse Senetleri Piyasası”nın bir alt pazarı olan “Kurumsal Ürünler Pazarı”nda işlem görmektedir. Menkul kıymet yatırım ortaklığı payını almak veya satmak için aracı kuruluşa yapacağınız başvuru, aracı kurum tarafından Borsa’nın kurumsal ürünler pazarına iletilir.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI PAYLARINA YATIRIM YAPARKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Yatırımcı, yatırım yapacağı menkul kıymet yatırım ortaklığının karlılık durumunu, türünü, finansman yapısını, faaliyetleri ve yatırımları hakkında bilgileri, şirketin faaliyet raporlarından ve kamuya açıklanan finansal tablolarından izlemelidir. Ayrıca, şirket tarafından kamuyu aydınlatma platformunda (www.kap.gov.tr) yapılan özel durum açıklamaları yoluyla kamuya duyurulan, sermaye, yönetim, portföy yapısı ve finansal yapısı ile faaliyetleri hakkındaki değişiklikler gibi şirkete ilişkin güncel haberler ve gelişmeler de takip edilmelidir.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI PAY SAHİPLERİNİN HAKLARI NELERDİR?

Bir menkul kıymet yatırım ortaklığının paylarına yatırım yapan tasarruf sahibi, aşağıda sıralanan mali ve mali olmayan haklara sahip olmaktadır. Bu hakların kaynağı Türk Ticaret Kanunu'nun ortaklık paylarına ilişkin hükümleridir. Söz konusu haklar aşağıda yer almaktadır:

  • Ortaklığın elde ettiği dönem karından payına düşen kar payı hakkı,
  • Ortaklığın tasfiyesi halinde tasfiye payı hakkı,
  • Ortaklığın sermaye artırımında yeni payları edinmede öncelik (rüçhan) hakkı,
  • Şirketin iç kaynaklarından yapacağı sermaye artırımı nedeniyle çıkaracağı payları bedelsiz olarak alma hakkı,
  • Genel kurul toplantılarına katılma, konuşma ve öneride bulunma hakkı,
  • Genel kurul toplantılarında oy kullanma hakkı,
  • Ortaklığın faaliyetleri ve finansal tabloları hakkında bilgi alma ve inceleme yapma hakkı.

PAYLARIN FİYATI NASIL BELİRLENİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklığı payları borsada işlem gördüğü için bu payların fiyatı borsada oluşan arz ve talebe göre oluşmaktadır.
Portföy değerine ek olarak, ortaklığın yönetim kalitesine ve yatırımcıların gelecekle ilgili beklentilerine göre payın fiyatı değişmektedir. Bu nedenle yatırımcıların bir menkul kıymet yatırım ortaklığı payına yatırım yapacakları zaman, ortaklığın portföyü ile birlikte borsada oluşan fiyat hareketlerini ve pay fiyatlarını etkileyebilecek diğer ekonomik ve siyasi gelişmeleri de yakından izlemeleri gerekir.

PAYLARIN KAYDEN İZLENMESİ NE DEMEKTİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklığı payları Sermaye Piyasası Mevzuatı çerçevesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) nezdinde hak sahipleri bazında kayden izlenmektedir. MKK, her bir kaydi sermaye piyasası aracını ilgili hak sahibi bazında kaydedip izlemektedir. Hak sahibi adına hesabın açılması ve hesaba giriş ve çıkışlar ise; MKK üyesi aracı kurumlar, bankalar, ihraççı şirketler ve yatırım fonu kurucuları vasıtasıyla yapılabilir. Hak sahibi yatırımcıların doğrudan MKK’da hesap açtırma ve işlem yapma imkanı bulunmamaktadır. Yatırımcılar, MKK İletişim Merkezine ulaşarak kendi adlarına üye hesaplarını kontrol edebilmektedirler. MKK ile ilgili bilgilere http://www.mkk.com.tr adresinden ulaşılması mümkündür.

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARI NASIL VERGİLENDİRİLİR?

Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının vergilendirilmesi hususunda menkul kıymet yatırım ortaklıklarının paylarının halka arzına ilişkin izahnamelerden bilgi edinilmesi mümkündür. İzahnamelere menkul kıymet yatırım ortaklıklarının merkezlerinden ve internet sitelerinde yer alan “sürekli bilgilendirme formları”ndan ulaşılabilmektedir. Buna ilaveten Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesi (www.gib.gov.tr) aracılığıyla da güncel vergilendirme bilgilerine ulaşılması mümkündür.