EMEKLİLİK YATIRIM FONLARININ KURULUŞ VE KAYDA ALMA SÜREÇLERİ İLE FAALİYET ESASLARI KONUSUNDA SEKTÖRE VERİLMİŞ OLAN YAZILI, ŞİFAHİ, E-POSTA GÖRÜŞLERİ
TEMMUZ 2011


1. Portföy yönetim şirketlerinin emeklilik fonları muhasebesi tutabilmeleri mümkün müdür?

Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik(Yönetmelik)'in 37 nci maddesine göre "Fon'un muhasebe, belge ve kayıt düzeninin portföy yöneticisi dışında oluşturulması zorunludur."
Anılan hüküm uyarınca, emeklilik yatırım fonları ile ilgili muhasebe tutma işlemlerinin portföy yönetim şirketinden ayrı olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Bu konuda sektörden gelen görüş taleplerinde, fon portföy yönetimi konusunda porföy yönetimi şirketlerinin (PYŞ) uzun süreden bu yana olan uzmanlıkları ve teknik altyapıları dikkate alınarak fonların muhasebe işlemlerinin de PYŞ'ler nezdinde tutulması gerektiği ve Yönetmelik hükmünün, PYŞ ile fonun hesaplarının ayrı ayrı tutulması şeklinde yorumlandığı Kurulumuza iletilmiştir.

Ancak Yönetmelik’te "... portföy yöneticisi hesapları dışında ..." şeklinde bir ifade kullanılmamıştır. Bu da fon hesaplarının PYŞ'nin dışında olması gerektiği şeklinde değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte Yönetmelik hükmü kapsamında PYŞ'lerin ilave faaliyetleri;

  • Fon birim pay fiyatının tespiti ile,
  • Özellikle fiyatlamanın zor olduğu varlıklarda değerleme konularında
danışmanlık verilmesi olabilir.
Ayrıca;
 
  • Emeklilik şirketi nezdinde oluşturulacak fon hizmet birimi ile fon kuruluna PYŞ içinden atama yapılması,
  • Aracı kurum veya banka gibi kurumlardan muhasebe - operasyon hizmeti alınması

mümkün olabilir.

Ancak faaliyetlerin operatörlüğünü kim yaparsa yapsın, muhasebe kayıt ve değerleme bilgilerinin emeklilik şirketinde bulunması gerekmekte olup, bu konudaki sorumluluk devredilemeyecektir. Ayrıca Yönetmeliğin 13'üncü maddesi uyarınca bu işlemlerden Fon Kurulu sorumlu olacaktır.

Yönetmelik uyarınca, emeklilik yatırım fonlarının kuruluş, kayda alma ya da diğer başvurularının da bizzat emeklilik şirketleri tarafından yapılması gerekmektedir.

2. Katkı paylarının yatırıma yönlendirilme süresi nasıl olmalıdır?

Bireysel emeklilik sisteminde toplanacak katkı paylarının en kısa sürede emeklilik yatırım fonlarında yatırıma yönlendirilmesi esastır. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında "Katkı payı, şirket hesaplarına nakden intikalini takip eden en geç ikinci iş gününde katılımcı veya varsa sponsor kuruluş tarafından belirlenen fonlar için gerekli talimatlar verilerek yatırıma yönlendirilir.” denilmekte olup, bu süre azami süreyi ifade eden bir hükümdür.

Bu kapsamda, emeklilik şirketlerinin katılımcıların katkı paylarının emeklilik şirketine intikal etmesi ile birlikte, bu katkı paylarının emeklilik şirketince, 2 işgünü bekletilmeksizin yatırıma aktarılması hususunun sistemin gelişimi için yararlı olacağı düşünülmektedir.
Katkı paylarının yatırıma yönlendirilmesi ile ilgili esaslara izahnamelerde yer verilmesi gerekmektedir.

Ayrıca takas süresi 1 günden fazla olan fonlara yatırım için, bu fonların takas zamanına kadar katkı paylarının takas süresi daha az olan fonlarda (emanet fon) değerlendirilmesi gerekecektir. Aksi takdirde katkı paylarının, aynı gün 2-3 gün takas süreli fonların içine katılması, portföyleri bozucu etki yapabilir. Bu nedenle her bir fonun alım satımlarında fona nakit giriş ve çıkışlarının takas günleriyle uyumlu olması şarttır.

3. Eurobondların fon portföyüne alınması ile ilgili sınır nedir?

Türkiye Cumhuriyeti tarafından ihraç edilen Eurobondlar yabancı menkul kıymet niteliğinde olmayıp, devlet dış borçlanma senedi olarak değerlendirilmektedir. Buna paralel olarak Kamu Borçlanma Araçları Fonu portföylerine, en az %80 oranında ters repo dahil devlet iç borçlanma senetleri aldıktan sonra Eurobondlar %20 oranında portföye dahil edilebilecektir.
Diğer taraftan, yatırım stratejilerinin de belirtilmiş olması suretiyle eurobondlara dayalı bir fon kurulması da mümkündür.

4. Fon adına döviz tevdiat hesabı açılması ve nakit olarak döviz tutulması mümkün müdür?

Portföyünde yabancı menkul kıymet bulunduran fonlar dışındaki fonların, nakit olarak döviz tutmak istemeleri halinde, Yönetmeliğin 23'üncü maddesinde "Fon, günlük operasyonların gerektirdiği miktardan fazla nakit tutamaz" hükmünün dikkate alınması gerekmektedir.
Emeklilik yatırım fonlarının "operasyonel amaçlı" vadesiz TL ve döviz mevduatlarının Hazır Değerler altında Bankalar hesabında izlenmesi uygundur.

5. Dövize Endeksli Borçlanma Senedi - Döviz Cinsinden Borçlanma Senedi portföye alınabilir mi?

Bu görüş, söz konusu borçlanma aracının yabancı menkul kıymet mi, yoksa Türkiye Cumhuriyeti tarafından ihraç edilen dış borçlanma aracı (Eurobond) mı olduğuna göre değişiklik gösterebilecektir.
 
23.08.2013 tarih ve 29/955 sayılı Kurul Kararı uyarınca, “Türkiye Cumhuriyeti tarafından ihraç edilen Eurobondlar, devlet dış borçlanma senedi olup, yabancı menkul kıymet kategorisine girmemektedir. Öte yandan eurobondlar devlet iç borçlanma senedi sayılmadığından, Kamu Borçlanma Araçları Fonları, portföylerine en az %80 oranında ters repo dahil devlet iç borçlanma senetleri aldıktan sonra, portföy sınırlamalarına uygun bir şekilde, söz konusu Eurobondları azami %20 oranında portföylerine dahil edebilirler.”
 
Yabancı menkul kıymet niteliğindeki döviz cinsinden borçlanma araçları ise, esnek fonlar tarafından Yönetmelik’teki sınırlamalar dahilinde portföylerine dahil edilebilir. 

 
6. Aynı türde birden fazla fon kurulabilmesi mümkün müdür?

Yatırım stratejilerinin belirgin olarak farklılaştırılmış olması koşuluyla, aynı türde birden fazla fon kurulması mümkündür.

7. Sadece bir  adet grup emeklilik yatırım fonu kurulabilmesi mümkün müdür?

Yönetmeliğimizin 6'ncı maddesinde "Fonlar, fon paylarının emeklilik sözleşmesinde tanımlanmış katılımcı, kişi ya da gruplara tahsis edildiği Grup Emeklilik Yatırım Fonu şeklinde kurulabilir ... Grup Emeklilik Yatırım Fonları; işyeri veya belirli meslek grupları bazında, sektörel bazda ve Kurulca uygun görülmek koşulu ile fon paylarının belirli kişi ya da gruplara tahsis edilmesi suretiyle oluşturulabilir."  ifadeleri yer almaktadır.

Anılan madde, belirli bir grup (şirket, sendika, meslek grupları, ...vs) içinde yer alan bireylere yönelik kurulacak olan fonların sayısı ve mahiyeti ile ilgili sınırlama getirmemektedir. Buna göre, belirli bir gruba yönelik olarak sadece tek bir fon kurulabileceği gibi, birden fazla fon da kurulabilir. Grup içindeki bireylerin, emeklilik şirketleri tarafından kurulan bireysel nitelikteki fonlara katılmasında da herhangi bir engel yoktur.
Öte yandan birden fazla fon kurulması, emeklilik şirketi ve işverenler açısından kuruluş, teknik altyapı maliyetlerine yol açabileceği gibi, bu fonların yönetimi ve organizasyonu açısından ilave portföy yönetim maliyetleri, daha kapsamlı bir örgütlenme zorunluluğu ortaya çıkabilecektir.

8. Nakit tutma sınırı nedir?

Yönetmelikte nakit tutabilmek, operasyonel zorunluluklar ile sınırlı tutulmuştur. Nakit ihtiyacı da en çok fon paylarının geri dönüşünde ya da yabancı menkul kıymet alımında (örn, döviz ödemesi gerektiğinde ...vs) ortaya çıkabilir. Ancak fon paylarının geri dönüşünde nakit tutulmasının sınırlanması ile amaçlanan, fonda atıl bir şekilde para kalmaması ve yatırıma aktarılabilmesidir. Fonda operasyonel nedenler ile nakit tutulması gerekebilir. Ancak bu, uzun bir süreye yayılmamalı, fonun yatırım stratejisini, portföy dağılımını belirgin bir şekilde etkilememelidir.

9. Fon payları emeklilik şirketi tarafından geri alınabilir mi?

Katılımcıların emeklilik planlarını ya da fon dağılımlarını değiştirmeleri veya sistemden ayrılmaları halinde, fon paylarının fona iadesi durumu ortaya çıkabilecektir.
Bu taleplerin yapılması için Bireysel Emeklilik Sistemi ile ilgili yönetmelikte, taleplerinin belirli bir süre öncesinden emeklilik şirketine bildirilmesi öngörülmüş ya da katılımcıya, emeklilik sözleşmesindeki esaslar çerçevesinde ödeme yapılacağı hususu düzenlenmiştir. Bu süreler dikkate alınarak katılımcıya yapılacak ödemelerin tahakkuk ve tahsil esaslarının fon portföyünün yapısına, piyasa koşullarına göre önceden ayarlanabilmesi gerekmektedir. Fon payları emeklilik şirketince geri alınmayacaktır. İhtiyaç olursa fon portföyüne belirli limitler dahilinde repo yapılması veya kredi alınması mümkündür.
Avans ile alınan fon payları bu uygulamanın dışındadır.

10. Fonlara yönlendirilecek asgari katkı payı ne olmalıdır?

Bu konuda özel bir düzenleme yapılmamıştır. Emeklilik şirketleri tarafından emeklilik planlarında belirlenecektir.

11. Emeklilik fonlarında performans sunuş standartları geçerli midir?

Emeklilik Şirketleri Kuruluş Ve Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik’in 18 nci maddesinin 1/(ı) bendi uyarınca fonlara ait getirilerin sunumu, Kurulumuzun yatırım fonlarının performans ve getiri sunumuna ilişkin olarak belirlediği esas ve usullere uygun olarak yapılır.

12. Fon paylarının fon hesaplarında nazım hesaplarda takibi zorunlu mudur?

Fon paylarının emeklilik şirketinde katılımcı ve fon bazında ayrıntılı olarak izlenmesi koşuluyla fon paylarının fon hesaplarında nazım hesaplarda takibi zorunlu değildir.

13. Avansın tahsil süresi ve tahsil esasları nedir?

Şirket avansa karşılık gelen fon paylarını aktifine alacaktır.
Fon paylarının satışa sunulmasını takiben, katılımcılar tarafından yapılan pay alımları ile eşanlı olarak, Şirket aktifinden aynı sayıdaki pay fona iade edilir. Bu işlem Şirket aktifindeki payların tamamı fona iade edilinceye kadar sürdürülür. Şirket aktifinden Fon'a iade edilecek pay sayısı hesaplanırken katılımcılar tarafından fona iade edilen pay dikkate alınarak netleştirme yapılmaz.

Söz konusu hüküm uyarınca, katılımcı tarafından alım emri verildiği gün emeklilik şirketinin de fona tahsis ettiği avansa karşılık aldığı aynı sayıda fon payları için satım emri vermesi gerekmektedir. Bu emirlerin gerçekleştirileceği birim pay değeri de emrin verilmesini takiben bulunacak ilk birim pay fiyatıdır. Bu çerçevede, katılımcıların fon payı alımlarına karşılık emeklilik şirketinin aynı tutarda fon payı satışının, fon paylarının bedellerinin tahsil edilmesi beklenmeksizin tahakkuk esasına göre emeklilik şirketi nezdinde "alacak" olarak kaydedilmesi ve fon payı satışlarına ilişkin tutarın tahsil edildiğinde nakit hesaplarına (kasa,banka) aktarılması uygun görülmektedir.

Fon paylarının satışa sunulmasından önce tahsis edilmiş olan avansa karşılık alınan paylar dışında fon payı, Şirket aktifine alınmaz.
Fon paylarının satışa sunulmasını takip eden ve Şirket tarafından içtüzükte belirlenmiş süre  sonunda Şirket aktifindeki payların tamamı fona iade edilmemiş ise, belirtilen sürenin sonunda bu payların tamamı fona iade edilerek, bu paylara karşılık gelen tutar fon tarafından Şirket'e ödenir.
Şirket bu süreyi beklemeksizin herhangi bir zamanda da aktifinde bulunan payları fona iade ederek tahsis edilen avans tutarını geri alabilir. Ancak avans geri alındıktan sonra fona yeniden avans verilemez.

Fonun kuruluşu amacıyla yapılan giderler kurucu tarafından karşılanır.

14. Portföy sınırlarının tespitinde esas alınacak değer fon portföy değeri mi , fon toplam değeri (net varlık değeri) midir?

Günlük rapor kapsamında üretilecek, fon portföy ve net varlık değeri tabloları,  Takasbank tarafından belirlenecek olan usullere göre hazırlanacaktır. Fon portföy oranları, portföy değerine oranlanmak suretiyle tespit edilecektir.

15. Tahsis edilecek avans tutarının belirlenmesinde esas alınacak sermaye tutarı hangisidir?

Yönetmelik Md 11 hükmünde aşağıdaki ifade yer almaktadır:
" Kanun çerçevesinde, her şirketin grup emeklilik yatırım fonları hariç en az üç ayrı fon kurması şarttır. Kurulması zorunlu üç fonun her birinin başlangıç tutarı, şirketin ödenmiş sermayesinin yirmide birinden az olamaz. Ancak, şirketin bu üç ayrı fonuna ilave olarak kurulacak yeni bir fonu için asgari fon başlangıç tutarı şirket tarafından belirlenir. Kurulması zorunlu üç fon için, fonların kuruluşunu müteakip, her bir fon için ayrı ayrı olmak üzere şirketin ödenmiş sermayesinin yirmide birinden az olmamak üzere fonlara avans tahsis edilir. Asgari üç fona ilave olarak kurulacak her bir fona avans tahsis edilmek istenmesi halinde avans tutarı şirket tarafından serbestçe belirlenir."

Ayrıca Yönetmelik’in 42 nci maddesinin ikinci fıkrasında devlet katkısının yatırıma yönlendirileceği fona avans tahsisinin zorunlu olmadığı hükme bağlanmıştır.

16. Fon paylarının basımı gerekir mi?

Fon paylarının basılması gerekmemektedir.

17. Eğitime Katkı / Özel İşlem Vergisi  Ödenecek midir?

Ödenecektir. Bu konuda vergi mevzuatında emeklilik fonlarına bir istisna getirilmemiştir.

18. Bağımsız denetçinin tecrübesi fon denetçisi olmak için yeterli midir?

Yönetmelik’in 12 nci maddesi uyarınca fon denetçileri için aranan şartlardan birisi, "... a) Dört yıllık eğitim veren yüksek öğrenim kurumlardan mezun olmaları, sermaye piyasası, bankacılık veya sigortacılık alanlarında en az beş yıllık tecrübeye sahip bulunmaları, ..." dır.
Bu çerçevede bağımsız denetim şirketinde denetçi olarak geçirilen süreler, sermaye piyasası faaliyeti kapsamında değerlendirilebilir. Fon denetçisi olunmasında sakınca bulunmamaktadır.

19. Fonun Adı nasıl belirlenebilir?

Örneğin; fonun unvanı "ABC Emeklilik A.Ş. Tahvil Bono Emeklilik Yatırım Fonu" ise, fonun adı;  "ABC Tahvil Bono Fonu" ya da fonun riskini yatırım stratejisini belirleyen pazarlama amacıyla kullanılabilecek başka bir isim olacaktır. Unvan dışında fon adı kullanılması zorunlu değildir.

20. Hesap Operatörü tarafından müşteri hesapları açılabilir mi?

Müşteri hesaplarının açılması ve fon operasyonlarının gerçekleştirilmesi, emeklilik şirketi dışında başka bir kurum (hesap operatörü) tarafından yapılabilir.

21. Yabancı menkul kıymetler için saklama sözleşmesi hangi kurumla imzalanacaktır?

Uluslararası nitelikte emeklilik yatırım fonlarında saklama sözleşmesinin Takasbank ile ya da doğrudan yabancı saklamacı kuruluş ile imzalanması mümkündür.

22. Yabancı Menkul Kıymet Sınırı nedir?

%80’lik fon türü sınırlamasına uyulması koşuluyla fon portföyüne yabancı para ve sermaye piyasası araçları alınabilir.

Fon portföyüne alınacak yabancı para ve sermaye piyasası araçlarının borsada işlem gören nitelikte olması esastır.

Fon portföyüne borçluluk ifade eden yabancı para ve sermaye piyasası araçlarından derecelendirmeye tabi tutulmuş olanlar alınır. Yabancı borçlanma araçları ya da bu araçlara dayalı para ve sermaye piyasası araçlarının portföye alımında; derecelendirme yapan kuruluşun derecelendirme ölçütleri çerçevesinde, borç yapısının niteliği, piyasadaki değişimlere olan duyarlılığı, borcun ödenmeme riski gibi unsurlar açısından, borçlanma aracının yeterli koruma sağladığına ve yatırım yapılabilir nitelikte olduğuna ilişkin derece almış olması şartı aranır. İlgili aracın derecesini belirleyen belgeler fon nezdinde bulundurulur.

23. Emeklilik yatırım fonlarının seçilmesi ve riskin dağıtılması esaslarında belirtilen hisse senedi/borçlanma senedi oranları günlük olarak mı,  aylık olarak mı portföy sınırlarına uygun olmalıdır?

Portföy oranları günlük olarak azami ve asgari sınırlara uygun olmalıdır.

24. Birden fazla fon için tek portföy yönetim sözleşmesi olabilir mi?

Herbir fon için ayrı ayrı imzalanması gerekmektedir. İlk kayda alma başvurularında portföy yönetim sözleşmesini imzalanmış şekliyle kayda alma dosyasının içinde yer almalıdır. Portföy yönetim sözleşmesi asgari unsurları internet sitemizde mevcuttur.

25. Fon kurulu tutar artırımı kararı alabilir mi?

Yönetim kurulunca yetkilendirilmiş olmak koşulu ile alabilir.

26.Eurobondlar nasıl değerlenecektir?

Emeklilik yatırım fonları için eurobondların değerlemesinde Kurulumuzca öngörülen bir yöntem bulunmamaktadır. Fon kurulunun, değerleme yöntemine ve değerlemede kullanılacak olan verilerin kaynağını içeren bir karar alması ve bu kararın izahnamede belirtilmesi yeterlidir.

27.Tek bir planda tek bir fon olabilir mi?

Bir planda en az bir adet Kurul kaydına alınmış fon bulunması yeterlidir.

28. Bağımsız denetim yükümlülüğü hangi dönemde uygulanacaktır?

Yönetmelik’in 37 nci maddesinin birinci fıkrasında, fonların bağımsız dış denetimine ilişkin olarak Kurulumuzun bu konudaki düzenlemelerine uyulacağı ikinci fıkrasında ise fonların hesap ve işlemlerinin yıllık dönemler itibarıyla bağımsız dış denetime tabi olduğu hükmü bulunmaktadır.

29. Fon işletim gideri kesintisi nasıl yapılacaktır?

Fon yönetim ücretinin hesaplanmasında fon içtüzüklerinde belirlenen fon işletim gideri kesintisi oranına ulaşmak için izlenecek yol aşağıda verilen örnek ile özetlenmektedir:
Bir emeklilik yatırım fonunun günlük fon işletim gideri kesintisi oranının 5/100.000 olduğu varsayılırsa, bu orandan kesinti gerçekleştirilip nihai fon toplam değerine ulaşıldığında nihai fon toplam değerinin 5/100.000'inden daha fazla kesinti yapılmış olacaktır. Bu nedenle yapılması gereken, fon işletim gideri hesaplamasında kullanılacak fon toplam değer matrahına 5/100.005 kesinti oranının uygulanmasıdır. Bu oran uygulanırsa, hesaplama sonunda bulunacak fon işletim gideri kesintisi nihai fon toplam değerinin tam olarak 5/100.000'i olacaktır.

30. Fon paylarının katılımcılara satışında birim pay fiyatın 1 Kr olması zorunlu mudur?

Fon payları katılımcılara satılmaya başlandığında, fon payının birim pay fiyatı, değer artış ve azalışlarına bağlı olarak 1 Kr altında veya üzerinde oluşabilir. Fon payları,  1 Kr ya da 1 Kr altında veya üzerinde oluşan fiyatlardan satılabilir.

31. Altı aylık, yıllık raporlar ile bağımsız denetim raporunun hazırlanma tarihi olarak fon portföyünün oluşturulduğu tarih mi yoksa katılımcılara satış tarihi mi esas alınmalıdır?

Söz konusu raporların esas olarak kamuyu aydınlatma amaçlı olduğu dikkate alındığında, emeklilik fonlarının paylarının kayda alınması, izahnamenin tescili ve TTSG'de ilanı prosedürleri sonrasında başlaması uygundur.

32. Fon kurulu karar defterine günlük alım satım kararlarının yazılması gerekli midir?

Fonlar için gerçekleştirilen bütün günlük alım satım işlemlerinin bu işlemlere dayanak teşkil edecek belgelerin düzenli olarak saklanması koşuluyla fon kurulu karar defterine kaydedilmesi gerekmemekte olup alım satım kararlarının çerçevesini oluşturacak esasların kaydedilmesi yeterli olacaktır.

33. İzahname, içtüzük, tanıtım formu ve diğer belgelerdeki değişikliklerde tescil ve ilan süreci ile katılımcıların bilgilendirilmesi nasıl bir prosedüre tabidir?

Tadil metinlerinin 6 iş günü içinde Şirketiniz merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (TTSG) ile Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) ilan ettirilmesi, TTSG ilanının bir örneğinin ilanı takip eden 6 iş günü içinde Kurulumuza gönderilmesi,
Varsa duyuru metinlerinin Şirketin internet sayfasında, fonların sürekli bilgilendirme formlarında ve KAP’ta ilan edilmesi,
Fonların sürekli bilgilendirme formlarında ve KAP’ta, içtüzük, izahname ve tanıtım formu tadil metinlerine ve söz konusu değişikliklerden kaynaklanan düzeltmelerin yapıldığı güncel şekillerine kelime aramaya imkan verecek şekilde PDF formatında da yer verilmesi,
Güncel içtüzük, izahname ve tanıtım formu metinlerinin imzalı ve kaşeli bir şekilde Kurulumuza iletilmesi,
Her yılın Ocak ayı itibarıyla içtüzük, izahname ve tanıtım formlarının tekrar tescil ettirilmeksizin güncel şekliyle tek bir metin olarak bastırılması suretiyle katılımcılara sunulması
gerekmektedir.
Duyuru metinleri ve ilanlarda belirtilen nitelikteki değişikliklerin, yürürlük tarihlerinin de belirtilmesi gerekmekte olup, bu tarih katılımcıların yatırım kararlarını gözden geçirebilmelerini teminen, değişikliğin niteliği de dikkate alınarak 10 işgününden az olmamak üzere makul bir süre olarak belirlenmelidir.

34. Emeklilik fonlarına ilişkin bazı masraflar geçici bir süre kurucu tarafından karşılanabilir mi? 

Kurulumuzun 06.01.2005 tarih ve 1/9 sayılı kararı ile 01.02.2005 tarihinden itibaren saklama komisyonu ve bağımsız denetim giderleri dahil, emeklilik yatırım fonları ve menkul kıymet yatırım fonlarında, fon giderlerinin fon kurucuları tarafından karşılanmayıp, fonun malvarlığından karşılanmasına karar verilmiştir.

35. Grup emeklilik fonlarında içtüzükte fon paylarının tahsis edileceği grubun belirtilmesi zorunlu mudur?

Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. maddesinde "Fonlar, fon paylarının emeklilik sözleşmesinde tanımlanmış katılımcı, kişi ya da gruplara tahsis edildiği Grup Emeklilik Yatırım Fonu şeklinde kurulabilir. Grup Emeklilik Yatırım Fonları; işyeri veya belirli meslek grupları bazında, sektörel bazda ve Kurulca uygun görülmek koşulu ile fon paylarının belirli kişi ya da gruplara tahsis edilmesi suretiyle oluşturulabilir. " denilmektedir.  Madde metninde bu konuda bir zorunluluk öngörülmemiş olup, grupların niteliğine göre yapılacak farklılaştırmanın emeklilik sözleşmeleri ve planlarında yapılması da mümkündür.
Bu kapsamda, grup emeklilik fonlarının içtüzüklerinde, emeklilik fonu paylarının tahsis edileceği grubun belirtilmesi zorunlu olmayıp, bir emeklilik fonunun farklı gruplara yönelik olarak kurulmasında Sermaye Piyasası Mevzuatı açısından sakınca bulunmamaktadır.

36. Eurobondların/DİBS'lerin portföye alınmasında azami %10 oranındaki menkul kıymet sınırlaması geçerli midir?

Yönetmelik’in 22 nci maddesinin 1/a bendi uyarınca fon portföyünün %10’undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılamaz. ….Diğer taraftan, TCMB, Müsteşarlık ve 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde kurulan varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen sermaye piyasası araçları için bu bentteki sınırlamalar uygulanmaz.
Bu çerçevede, %10 sınırlaması Eurobond ve devlet iç borçlanma senetleri açısından uygulanmayacaktır.

37. Kurulca onaylı dokümanlar dışında katılımcıya tanıtıcı bilgi dokümanları verilebilir mi?

Emeklilik şirketlerinin, emeklilik yatırım fonlarına ilişkin olarak Kurulca onaylanmış dokümanlar (izahname, tanıtım formu) dışında katılımcılara tanıtım dokümanları, bilgi broşürleri vermeleri ancak, bu dokümanlarda yer alacak bilgilerin Kurulca onaylı dokümanlardaki bilgilere aykırılık teşkil etmemesi koşulu ile mümkündür.

38. Katkı paylarının şirkete intikalinden ne anlaşılmalıdır?

Konu ile ilgili düzenlemeler Hazine Müsteşarlığı tarafından yapılmış olmakla birlikte, katkı paylarının emeklilik yatırım fonlarına aktarılması kapsamında, katkı paylarının şirkete intikali yapılan katkı payı ödemelerinin şirketin kullanımına sunulduğu zamandan itibaren olarak anlaşılmalıdır. Bazen kredi kartı nedeniyle geç intikaller olabilmekte, ya da bankaların parayı tutmak istemeleri sözkonusu olabilmektedir. Para emeklilik şirketinin tasarrufuna sunulduğu andan itibaren kesintiler yapılıp fona aktarım yapılmalıdır. Yani "şirkete intikal", bankaya ödeme yapılması sonucunda paranın "şirket hesaplarına geçmesi" olarak değerlendirilmelidir.

 
39. Avansa karşılık gelen paylar satılmadan katılımcılara yeni pay satışı yapılabilir mi?

Emeklilik şirketleri tarafından aktifinde yer alan avansa karşılık gelen paylar fona iade edilmeksizin yatırımcılara yeni pay satışı yapılmamalıdır.

 
40. Bağımsız denetim raporlarının ve bunlarla ilgili mali tabloların Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanması zorunlu mudur?

Bağımsız denetim raporlarının ve bunlarla ilgili mali tabloların Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanması zorunlu değildir.

 
41. Portföylerinin en az %80'i; kamu borçlanma araçlarının konu olduğu ters repoya ve devlet iç borçlanma senetlerine yatıran kamu borçlanma araçları fonlarında; kamu borçlanma araçlarının % 80 in altına düşmesi, hatta fon portföyünün % 100 ters repoda değerlendirilmesi mümkün müdür?

Emeklilik yatırım fonlarının türlerini belirleyen Kurulumuzun 23.08.2013 tarih ve 29/955 sayılı kararında "Fon portföyünün en az %80’ini, kamu borçlanma araçlarının konu olduğu ters repoya ve devlet iç borçlanma senetlerine yatıran ve faiz geliri elde etmeyi hedefleyen fon"  olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda, kamu borçlanma araçlarının konu olduğu ters reponun portföydeki ağırlığının artırılması suretiyle kamu borçlanma araçlarının ağırlığının %80’in altına düşürülmesi mümkündür.
Bununla birlikte, Yönetmelik’in 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “…Para piyasası fonları dışındaki fonlar ters repo işlemlerine fon portföyünün en fazla %10’una kadar yatırım yapabilir….” hükmü uyarınca kamu borçlanma araçları fonlarının portföylerinin %10’undan fazlasının ters repo işlemlerinde değerlendirilmesi mümkün değildir.  

42. Fon muhasebesinde, aracı kurum kayıtlarında elektronik olarak tutulan alım satım emri belgesinin numarasının belirtilmesi ve portföy yönetim şirketinin, aracı kurum kayıtlarında elektronik olarak tutulan ordino ve seans takip formunu basılı olarak hazırlaması ve saklaması zorunlu mudur?

Fon adına alım satım işlemlerini gerçekleştiren aracı kuruluşların kayıtlarında elektronik olarak tutulması koşuluyla, alım satım emri belgesinin numarası ile ordino ve seans takip formunun ayrıca fon muhasebesinde ve portföy yönetim şirketi nezdinde tutulmasına gerek bulunmamaktadır.

43. Emeklilik Yatırım Fonlarına ilişkin Yönetmelikte yer alan portföy sınırlamalarına ilişkin esaslar (madde 22-a)'a göre; fon varlıklarının %10'undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılamaz. Bu madde BIST-30 endeks fonlar için de geçerli midir, yoksa her bir hissenin BIST-30' daki ağırlığı mı dikkate alınmalıdır?

Aynı yönetmeliğin aynı maddesinin son fıkrasında bu sınırlamanın endeks fonlar için geçerli olmadığı belirtilmektedir.

44. "Portföydeki varlıkların değerinin fiyat hareketleri ve rüçhan haklarının kullanılması nedeniyle, fon içtüzüklerinde, izahnamede ve bu Yönetmelikte belirtilen asgari sınırların altına inmesi veya azami sınırların üzerine çıkması halinde oranın en geç otuz iş günü içinde bu Yönetmelikte, içtüzükte ve izahnamede belirtilen sınırlara getirilmesi zorunludur. Belirtilen süre içinde elden çıkartmanın imkansız olması veya zarar doğuracağının belirlenmesi halinde bu süre Kurul tarafından uzatılabilir." hükmü uygulamada nasıl anlaşılmalıdır? Döviz cinsinden menkul kıymet içeren fonlarda bu hüküm ne şekilde uygulanmalıdır?

Fiyat hareketleri ve rüçhan haklarının kullanılması durumları fon yöneticilerinin elinde olmayan nedenler olarak kabul edilmiştir ve bu durumlarda uyumun sağlanması için 30 gün süre verilmiştir.
Fon yöneticilerinden fiyat hareketleri ve rüçhan haklarının kullanılması dışında her hangi bir nedenle uyumsuzluk ortaya çıkmaması için gerekli basireti göstermeleri beklenmektedir.
Ayrıca Yönetmelik’in 22’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, portföydeki varlıkların oranının fon içtüzüklerinde, izahnamede ve Yönetmelikte belirtilen asgari sınırların altına inmesi veya azami sınırların üzerine çıkması durumunun fonların takas alacakları veya takas borçlarından kaynaklanması halinde ise oranın en geç takas süresi sonuna kadar içtüzükte, izahnamede ve bu Yönetmelikte belirtilen sınırlara getirilmesi zorunludur.
Dövizli menkul kıymet içeren fonlar için diğer fonlardan ayrı bir kural bulunmamaktadır.

45. "Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmeliği"nin 21. maddesinde, Endeks fonlar hakkında, ilgili fıkranın (g) bendindeki sınırlamanın( Fon varlıklarının en fazla %20'si bir topluluğun para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılabilir), söz konusu menkul kıymetlerin baz alınan endekse dahil olması halinde uygulanmayacağı belirtilmektedir. Bir topluluğun yatırabileceği Sermaye ve Para Piyasası araçlarında hiç bir sınırlama yok mudur? Yoksa toplam endeks içinde hisselerin ağırlıkları bulunup, yapılan işlemler sonucunda ilgili topluluğa ait oran %20 aştığı halde, bu hisselerin ağırlıklarının toplamı %25 ise, ilgili hisselerin %25'i aşmaması gerekiyor gibi bir sınırlama var mıdır?

"Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik"in 22. maddesinin 4. fıkrasında " Endeks fonlar hakkında birinci fıkranın (a), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde yer alan sınırlamalar, söz konusu menkul kıymetlerin baz alınan endekse dahil olması halinde uygulanmaz. Ancak her durumda bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılan tutar, devlet iç ve dış borçlanma araçları hariç, fon portföyünün %20’sini aşamaz. " ifadesi yer almaktadır. Bu çerçevede endeks fonlar, aynı topluluk bünyesindeki bir tek ihraçcının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılan tutar en fazla fon varlıklarının %20'si oranında olmak kaydıyla, bir topluluğun para ve sermaye piyasası araçlarına -anılan varlıkların baz alınan endekse dahil olması halinde- anılan endeksteki ağırlıkları oranında yatırım yapabilirler.

 
46. Fon işletim giderlerinin düşürülmesi halinde, söz konusu değişikliklerin yürürlüğe girmesi için, değişikliklerin ilan edildiği tarihten itibaren en az 10 iş günü geçmesinin beklenmesi zorunlu mudur?

Fon işletim giderlerinin düşürülmesinin katılımcıların yararına bir değişiklik olması dikkate alındığında, gazete ilanının yapıldığı tarihten itibaren değişikliğin yürürlüğe girmesi mümkündür.

47. Emeklilik yatırım fonlarında fon pay grubu yaratılması  mümkün müdür?

Yönetmelik’in 26’ncı maddesinin altıncı fıkrası uyarınca aynı fon çatısı altında, fon işletim giderlerinde ayrıştırılmaya gidilmek suretiyle farklı pay grupları oluşturulması mümkündür. Pay gruplarının oluşturulması halinde, düşük oranlı fon işletim gideri olan paylara sahip katılımcılara, fon işletim gideri farklarının iade edilmesi gereklidir. Katılımcı hesaplarına iade edilen fon işletim giderleri farklarının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslara fon izahnamelerinde yer verilmesi gerekmektedir. Uygulamada en yüksek olan fon işletim gideri üzerinden kesinti yapılması ve daha düşük oranlı fon işletim gideri olan paylara sahip katılımcılara iade yapılması operasyonel nedenlerle tercih edilmektedir.
Bu şekilde sadece farklı oranlarda FİGK uygulayabilmek için ayrı fonlar kurulması yerine portföy yönetiminde ölçek ekonomilerini sağlayabilmek için aynı fon nezdinde farklı pay grupları yaratılması mümkündür.

48. Emeklilik fonlarının tasfiyesine ilişkin esaslar nasıldır?

Fonların hangi durumlarda devredileceğine ilişkin esaslar, Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 39. maddesinde düzenlenmiştir. Bu çerçevede Kurul,  

  1.  Şirketin bir yıl öncesinden fesih ihbarında bulunması,
  2.  Şirketin fon kurmaya ilişkin şartlarını kaybetmesi,
  3.  Şirketin mali bünyesinin zayıflaması nedeniyle Kanunun 14 üncü maddesi kapsamına alınması,
    hallerinde, fon malvarlığını bir başka şirkete Müsteşarlığın uygun görüşünü alarak devredebilir.     

Fonların birleştirilmesinde ise aynı Yönetmelik'in 38. madde hükmü çerçevesinde, "Aynı şirkete ait fonlar, şirketin talebi üzerine veya resen Kurul tarafından birleştirilebilir. Fon, ancak aynı şirketin başka bir fonu ile birleştirilebilir. Fonların birleştirilmesinde ve dönüşümünde Kurulun yatırım fonlarına ilişkin düzenlemelerine uyulur. " hükmü yer almaktadır.
Bunun dışında Fonların tasfiyesi ile ilgili olarak Kurulun yatırım fonlarının tasfiyesine ilişkin düzenlemelerine uyulur.
Ayrıca tasfiye edilecek fonun yer aldığı emeklilik planları ile katılımcıya pay bedellerinin ödenmesinin vergi karşısındaki durumu hakkında Hazine Müsteşarlığı ve Maliye Bakanlığının düzenlemeleri saklıdır.

49. Grup emeklilik fonları sadece bir gruba özel olarak mı kurulabilir?

Grup emeklilik fonlarının sadece bir gruba özel olması şartı yoktur. Aynı fonun birden fazla grup katılımcılarına sunulması mümkündür.

50. Ek kayda alma ücretleri ne şekilde hesaplanacaktır?

Yönetmelik’in 40’ncı maddesi uyarınca “Takvim yılı esas alınarak üçer aylık dönemlerin son iş gününde fonun net varlık değeri üzerinden yüzbinde üç oranında hesaplanacak kayda alma ücreti izleyen on iş günü içerisinde Kurul özel hesabına yatırılarak ilgili dekontların ve hesaplama tablosunun bir örneği Kurula iletilir. Fonun ilgili hesaplama dönemi içerisinde fon paylarını halka arz etmesi durumunda, fon paylarının satışa sunulmuş olduğu günlerin ilgili üç aylık dönemdeki gün sayısına oranı dikkate alınarak kayda alma ücreti hesaplanır.”
 
Üçer aylık dönemlerin son işgününün tatil gününe denk gelmesi halinde, kayda alma ücreti hesaplamasında;  

  • İleri fiyat uygulanan fonlar için, ilgili iş günü verilen alım satım emirlerinin gerçekleştirileceği (takip eden ilk iş günü geçerli olacak) birim pay fiyatının hesaplanması için hazırlanan tablolarda yer alan net varlık değeri,
  • Geri fiyat uygulanan fonlar için ise, ertesi iş günü verilen alım satım emirlerinin gerçekleştirileceği birim pay fiyatının hesaplanması için hazırlanan tablolarda yer alan net varlık değeri

esas alınır.
 Kayda alma ücreti, fon varlıklarından karşılanır.

51. Borsa yatırım fonu paylarının alınmasına ilişkin esaslar nasıldır?

Fon sepeti emeklilik yatırım fonlarına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, borsa yatırım fonlarının portföye dahil edilmesine ilişkin hükümler, Yönetmelik’in 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde yer almaktadır: “Fon portföyünün en fazla %20’si Kurul kaydında bulunan yatırım fonu ve yabancı yatırım fonu katılma paylarına yatırılmak suretiyle değerlendirilir. Ancak tek bir yatırım fonuna yapılan yatırım tutarı, fon portföyünün %4’ünü geçemez. Bu bentte belirtilen sınırlamalar dahilinde, fon portföyünün en fazla %10’u Kurul kaydına alınma şartı aranmaksızın yabancı borsalarda işlem gören borsa yatırım fonu katılma paylarında değerlendirilebilir.”

 
52. "Emanet fonlarda" fon adına yapılan bazı giderler kurucu tarafından karşılanabilir mi?

Bilindiği üzere, Kurulumuzun 06.01.2005 tarih ve 9/1 sayılı kararı ile 01.02.2005 tarihinden itibaren saklama komisyonu ve bağımsız denetim giderleri dâhil, emeklilik yatırım fonları ve menkul kıymet yatırım fonlarında, fon giderlerinin kurucu tarafından değil fonun malvarlığından karşılanmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar, kamunun aydınlatılması ve şeffaflığın sağlanmasını teminen fonun olağan faaliyetleri ile doğrudan ilişkilendirilen ve içtüzüklerde yer alan giderlerin fon bünyesinde takip edilmesini, özellikle fonların birim pay fiyatlarını etkileyebilecek giderlerin tüm fonlar açısından benzer nitelikte olması suretiyle uygulamada birlik sağlayarak performans sunumlarının karşılaştırılabilir olmasını sağlamaya yöneliktir. Bu çerçevede, sadece katılımcıların katkı paylarının geçici olarak değerlendirilmesi amacıyla kullanılmakta olan, hiçbir emeklilik planına dahil edilmeyen ve performans sunumu yapmayan emeklilik yatırım fonlarının giderlerinin, emeklilik yatırım fonu kurucuları tarafından karşılanması, yukarıda belirtilen düzenlemeye aykırılık oluşturmayacaktır.

53. Likit fonlar vadeli mevduat alabilir mi?

Likit fonlar varlıklarını, mevzuatın izin  verdiği ve para piyasası fonu tanımında yer alan vade yapısına sahip vadeli mevduat dahil her türlü para piyasası aracı ile sermaye piyasası araçlarında değerlendirilebilirler. Likit fonlar para piyasası fonu kapsamında olduğundan devamlı olarak  vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek para ve sermaye piyasası araçlarının portföye dahil edilmesi ve varlık dağılımının portföyünün ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olacak şekilde yapılması gerekmektedir.

54. Portföyünün en az %80’ini Eurobondlara yatıran fonlar ne şekilde sınıflandırılacaktır?

Portföyünün en az %80’ini Türkiye Cumhuriyeti tarafından ihraç edilen Eurobondlara yatıran fonların, portföyünde yabancı varlıklara yer verilmemesi kaydıyla, Kurulumuzun 23.08.2013 tarih ve 23/855 sayılı kararı çerçevesinde “Kamu Dış Borçlanma Araçları Fonu” olarak sınıflandırılması mümkündür.

55. “Fon portföyünün %10’undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılamaz” hükmü vadeli mevduatı da kapsamakta mıdır?

Bir ihraççı nezdinde açılan vadeli mevduat hesabı tutarı ile aynı ihraççının diğer para ve sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırım tutarı toplamı fon toplam değerinin %10’unu aşamayacaktır.

56. Fon paylarının halka arzının yıl sonlarına yakın dönemde gerçekleşmesi halinde, ilgili yıl için bağımsız denetim zorunluluğu bulunmakta mıdır?

Bu konuda muafiyet tanıyan bir hüküm bulunmadığından, fon portföylerinin oluşturulduğu tarihe bakılmaksızın bağımsız denetimden geçirilmesi gerekmektedir.

57. Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği yabancı varlıkların başka saklama kuruluşlarında saklanması mümkün müdür?

Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği para ve sermaye piyasası araçları, kıymetli madenler ile diğer varlıkların fon adına Takasbank nezdinde saklanacağı açıkça hükme bağlanmıştır.

58. Devlet katkısı fonlarına giriş ve çıkışlarda talimat gerçekleştirilme süreleri nasıl belirlenmelidir?

Katılımcılara ait devlet katkısının şirket hesaplarına intikal ettiği gün devlet katkısının yatırıma yönlendirilmesinde kullanılan fon için alım talimatının verilmesi, alım talimatlarının talimatın verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden talimatın verilmesini takip eden iş gününde (T+1), satım talimatlarının ise talimatın verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden talimatın verilmesini takip eden ikinci iş gününde (T+2) gerçekleştirilmesi uygun olacaktır.

59.  “Yatırım fonu katılma payları, değerleme günü itibarıyla en son açıklanan fiyatları esas alınarak değerlenir.” hükmündeki en son açıklanan fiyattan ne anlaşılmalıdır?

Yatırım fonu katılma payları, değerleme günü gün sonunda açıklanan fiyat referans alınarak değerlenmelidir.

60. Valörlü döviz işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde uyulması gereken esaslar nelerdir?

a) Valörlü döviz sözleşmesine taraf olunması ile birlikte 120-129’lu hesaplar altında bu tür işlemleri için açılacak “Alacak” hesabında bu işlemden kaynaklanan alacağın borç kaydı ve 150-189’lu hesaplar altında açılacak “Borçlar” hesabında ise bu işlemin diğer ayağından kaynaklanan borcun alacak kaydının yapılması ve bu iki tutarın alım anında yapılan kayıtta eşit olarak gösterilmesi,
b) Valörlü döviz işlemlerine alım yönünde taraf olunmuş ise, değerleme yapılırken bu tür işlemler için açılan “Alacak” hesabının değerinin tespitinde valörlü döviz sözleşmesinin teorik fiyatının kullanılması, “Borçlar” hesabında ise bu işlemin diğer ayağından kaynaklanan borcun vade sonuna kadar (vade sonu dahil) herhangi bir değerlemeye tabi tutmadan sabit bırakılması,
c) Valörlü döviz işlemlerine satım yönünde taraf olunmuş ise, değerleme yapılırken bu tür işlemler için açılan “Borçlar” hesabının değerinin tespitinde valörlü döviz sözleşmesinin teorik fiyatının kullanılması, “Alacak” hesabında ise bu işlemin diğer ayağından kaynaklanan borcun vade sonuna kadar (vade sonu dahil) herhangi bir değerlemeye tabi tutmadan sabit bırakılması,
d) Valörlü döviz işlemlerinin aynı zamanda nazım hesaplarda da takip edilmesi
uygun olacaktır.